Het grootste productiviteitsverlies staat niet in de verzuimcijfers
Wie alleen naar ziekteverzuim kijkt, mist een belangrijk deel van de impact van hormoongerelateerde klachten op het werk. Veel vrouwen melden zich namelijk niet ziek. Zij werken door terwijl pijn, vermoeidheid, slecht slapen, stemmingsklachten of concentratieproblemen hun functioneren beperken. Dat heet presenteïsme: wel aanwezig zijn, maar niet volledig kunnen werken zoals gebruikelijk.
Voor HR is dat een belangrijk inzicht. Verzuimcijfers laten zien wie afwezig is, maar niet wie structureel minder werk kan verzetten, meer hersteltijd nodig heeft of met moeite dezelfde kwaliteit probeert te leveren. Juist daar kan vroegtijdige ondersteuning langdurige uitval helpen voorkomen.
Wat de cijfers laten zien
Het Nederlandse TNO-onderzoek Hormoongerelateerde gezondheidsklachten bij vrouwen de impact op werk uit 2025 laat zien dat 80 procent van de onderzochte vrouwelijke werknemers hormoongerelateerde klachten ervaart: 46 procent soms en 34 procent regelmatig. Omgerekend schat TNO dat ongeveer 1,4 miljoen werkende vrouwen in Nederland regelmatig met dergelijke klachten te maken hebben.
De gevolgen worden vooral zichtbaar bij vrouwen die regelmatig klachten ervaren. Van hen geeft twee derde aan dat de klachten invloed hebben op het functioneren op het werk. Zij rapporteren dat ze minder werk kunnen verzetten en taken minder goed kunnen uitvoeren. In deze groep werkt 67 procent door ondanks het feit dat zij zich niet fit voelt. Ook geeft 29 procent aan het werk daadwerkelijk minder goed te kunnen uitvoeren.
Verzuim komt eveneens vaker voor in deze groep. Volgens TNO heeft 66 procent van de vrouwen met regelmatige hormoongerelateerde klachten in de voorafgaande twaalf maanden verzuimd, gemiddeld 13,6 dagen. Bij 18,7 procent was minstens één verzuimgeval direct aan de hormoongerelateerde klachten gerelateerd.
Een grootschalig Nederlands onderzoek naar menstruatiegerelateerde klachten maakt het verschil tussen verzuim en presenteïsme nog scherper. Van de 32.748 deelnemers rapporteerde 13,8 procent verzuim tijdens de menstruatie, terwijl 80,7 procent aangaf wel aanwezig te zijn maar minder productief te functioneren. De onderzoekers berekenden gemiddeld 1,3 verloren dag per jaar door afwezigheid en een equivalent van 8,9 verloren productieve dagen door presenteïsme. Het berekende productiviteitsverlies door doorwerken lag in dit onderzoek dus aanzienlijk hoger dan het verlies door ziekmelding.
Waarom dit in organisaties gemakkelijk onzichtbaar blijft
Presenteïsme valt nauwelijks op in een dashboard. Een medewerker is aanwezig, vergaderingen gaan door en deadlines worden meestal gehaald. De extra inspanning die daarvoor nodig is, blijft buiten beeld. Dat geldt ook voor herstel in de avonduren, het vermijden van zichtbare taken, het uitstellen van overleg of het tijdelijk terugtrekken uit sociale contacten op het werk.
Daarnaast wordt de werkelijke oorzaak vaak niet genoemd. In het menstruatieonderzoek vertelde slechts 20,1 procent van de vrouwen die zich vanwege menstruatieklachten ziekmeldde aan de werkgever of opleiding dat dit de reden was. Een ander onderzoek onder 42.879 vrouwen liet zien dat 38 procent tijdens de menstruatie niet alle normale dagelijkse activiteiten kon uitvoeren. Klachten kwamen veel voor, maar werden lang niet altijd als reden voor het overdragen van taken benoemd.
Voor HR betekent dit dat lage verzuimcijfers niet automatisch betekenen dat er geen probleem is. Het betekent evenmin dat iedere vrouw ondersteuning nodig heeft. Het betekent vooral dat organisaties naast afwezigheid ook moeten kijken naar werkvermogen, herstelbehoefte, regelruimte en terugkerende belemmeringen in het functioneren.
Geen individueel tekort maar een wisselwerking
Het is te eenvoudig om productiviteitsverlies alleen toe te schrijven aan het lichaam van de medewerker. TNO benadrukt dat gezondheid en werk elkaar wederzijds beïnvloeden. Pijn, vermoeidheid of slaapproblemen kunnen het werk bemoeilijken. Tegelijk kunnen hoge werkdruk, fysieke belasting, beperkte autonomie en hoge mentale taakeisen de ervaren klachten versterken.
De relevante HR-vraag is daarom niet hoe vrouwen hun klachten beter kunnen verbergen of onderdrukken. De vraag is onder welke omstandigheden iemand haar werk kan blijven doen wanneer de belastbaarheid tijdelijk of terugkerend verandert.
Wat HR concreet kan doen
Kijk breder dan verzuim. Neem vragen over werkvermogen, herstelbehoefte, werkdruk en regelruimte mee in medewerkeronderzoek, preventief medisch onderzoek en gesprekken over duurzame inzetbaarheid.
Maak tijdelijke aanpassingen normaal. Denk aan verschuiven van werktijden, extra regelruimte, andere taakplanning, thuiswerken waar dat kan en toegang tot een rustige werkplek. Spreek af wanneer de maatregel wordt geëvalueerd.
Zorg voor een duidelijke route naar deskundige ondersteuning. HR en leidinggevenden stellen geen diagnose. Maak daarom bekend wanneer en hoe een werknemer vertrouwelijk terechtkan bij de bedrijfsarts of het arbeidsomstandighedenspreekuur.
Train leidinggevenden in het herkennen van verminderd functioneren. Niet om een hormonale oorzaak in te vullen, maar om veranderingen in belastbaarheid tijdig en zonder oordeel bespreekbaar te maken.
Evalueer de werkomgeving. Temperatuur, ventilatie, sanitaire voorzieningen, herstelmogelijkheden en autonomie kunnen praktisch verschil maken en komen ook terug in de nieuwe NVAB-richtlijn Overgang en Werk.
De kern voor HR
Het belangrijkste verlies zit niet altijd bij de medewerker die thuisblijft. Het kan juist zitten bij de medewerker die blijft komen, haar klachten niet noemt en maandenlang probeert hetzelfde niveau vast te houden. Door eerder naar werkvermogen en werkomstandigheden te kijken, kan HR voorkomen dat een tijdelijk of terugkerend probleem uitgroeit tot langdurige uitval.
Bronnen bij dit artikel: TNO 2025 Hormoongerelateerde gezondheidsklachten bij vrouwen de impact op werk; Schoep et al BMJ Open 2019; Schoep et al American Journal of Obstetrics and Gynecology 2019; NVAB Richtlijn Overgang en Werk 2026.
