Wanneer vrouwen klachten stilhouden om hun carrière te beschermen
Een open werkcultuur ontstaat niet doordat een organisatie zegt dat alles bespreekbaar is. Medewerkers moeten erop kunnen vertrouwen dat openheid geen gevolgen heeft voor hoe hun ambitie, betrouwbaarheid of geschiktheid wordt beoordeeld. Juist bij hormoongerelateerde klachten is die veiligheid niet vanzelfsprekend.
Onderzoek laat een opvallende tegenstelling zien. De meeste werknemers vinden dat hormoongerelateerde klachten op het werk besproken moeten kunnen worden. Tegelijkertijd houden veel vrouwen hun klachten bewust buiten beeld. Niet omdat de impact altijd gering is, maar omdat zij onzeker zijn over de reactie van hun omgeving of mogelijke gevolgen voor hun loopbaan.
De afstand tussen steun uitspreken en steun ervaren
In het TNO-onderzoek uit 2025 geeft ruim 80 procent van alle werknemers aan dat hormoongerelateerde klachten bespreekbaar zouden moeten zijn. Respondenten denken echter dat slechts ongeveer 60 procent van hun collega’s daar hetzelfde over denkt. Er bestaat dus een perceptiekloof: werknemers verwachten minder openheid van anderen dan anderen zelf zeggen te hebben.
Die verwachting beïnvloedt gedrag. Van de vrouwen met hormoongerelateerde klachten bespreekt zes op de tien de klachten ergens op de werkvloer. Dat gebeurt vooral met directe collega’s: 43 procent. Slechts 10 procent bespreekt de klachten met de leidinggevende en maar 2 procent met de bedrijfsarts. Bij vrouwen die regelmatig klachten ervaren liggen deze percentages iets hoger, maar ook dan blijft de formele ondersteuningsroute beperkt gebruikt.
Eén op de vijf vrouwelijke werknemers geeft bovendien aan dat openheid over hormoongerelateerde klachten met het oog op haar carrière niet verstandig is. TNO beschrijft dat vrouwen klachten vaker verborgen houden en vaker bang zijn dat collega’s op hen neerkijken dan werknemers met algemene gezondheidsklachten. Dit bewust beheersen van informatie wordt strategisch verbergen genoemd.
Wat er op het spel staat
Strategisch verbergen kan op korte termijn rationeel voelen. De medewerker voorkomt ongemakkelijke vragen en beschermt haar professionele imago. Maar voor de organisatie heeft het een prijs. Een leidinggevende ziet wel dat iemand stiller wordt, minder initiatief neemt of moeite heeft met concentratie, maar mist de context. Daardoor kunnen gedrag en prestaties verkeerd worden geïnterpreteerd.
De medewerker zelf mist mogelijk passende ondersteuning. Uit hetzelfde TNO-onderzoek blijkt dat vrouwen met regelmatige klachten minder positief zijn over hun mogelijkheden voor groei en ontwikkeling. De onderzoekers stellen niet vast dat de klachten rechtstreeks hun loopbaan veroorzaken. Wel signaleren ze dat regelmatige klachten samenhangen met een beperkter ervaren loopbaanperspectief, meer emotionele belasting en vaker terugtrekkend gedrag.
Ook de onbekendheid met ondersteuning speelt mee. Slechts één op de tien werknemers weet of de werkgever regelingen heeft voor hormoongerelateerde gezondheidsklachten. Zelfs wanneer een organisatie iets heeft geregeld, bereikt die informatie de mensen voor wie zij bedoeld is dus vaak niet.
Bespreekbaarheid betekent niet dat iedereen moet vertellen
Een veilige organisatie verplicht vrouwen niet om persoonlijke of medische informatie te delen. TNO laat zien dat een ruime meerderheid van de vrouwen die klachten niet bespreekt daar ook geen behoefte aan heeft. Dat recht moet worden gerespecteerd.
De opdracht voor HR is daarom niet maximale openheid, maar toegankelijke ondersteuning. Een medewerker moet om een werkbare aanpassing kunnen vragen zonder haar volledige medische geschiedenis uit te leggen. De leidinggevende kan vragen wat iemand in het werk belemmert en wat tijdelijk zou helpen. Voor beoordeling en behandeling van gezondheidsklachten is de bedrijfsarts de passende professional.
Vijf voorwaarden voor psychologische veiligheid
Maak duidelijk dat ondersteuning niet afhankelijk is van een label. Een medewerker kan een werkprobleem bespreken zonder eerst te bewijzen dat menstruatie, zwangerschap of overgang de oorzaak is.
Scheid functioneren van waardeoordelen. Bespreek concreet welke taak of werkomstandigheid knelt en vermijd aannames over motivatie, ambitie of belastbaarheid op langere termijn.
Train leidinggevenden in gesprekstechniek. De NVAB-richtlijn adviseert workshops met kennis over overgang en werk, bewustwording van vooroordelen en vaardigheden om de gevolgen voor het werk bespreekbaar te maken.
Communiceer de vertrouwelijke route. Herhaal regelmatig hoe medewerkers de bedrijfsarts of het arbeidsomstandighedenspreekuur kunnen bereiken, ook voordat sprake is van verzuim.
Controleer de praktijk. Onderzoek niet alleen of beleid bestaat, maar ook of medewerkers het kennen, vertrouwen en gebruiken. Monitor bovendien of openheid onbedoeld doorwerkt in beoordelingen, promotiekansen of taakverdeling.
De rol van de leidinggevende
Een leidinggevende hoeft niet te vragen: zit je in de overgang? Een betere opening is: ik merk dat het werk je de laatste tijd meer moeite kost. Herken je dat en kunnen we kijken wat in het werk zou helpen? Daarmee blijft het gesprek bij functioneren, behoeften en oplossingen.
Als de medewerker zelf een hormonale levensfase noemt, kan de leidinggevende luisteren, niet bagatelliseren en samen tijdelijke afspraken maken. De verantwoordelijkheid voor diagnose of behandeling blijft bij de zorgprofessional. De verantwoordelijkheid voor een werkbare en respectvolle werkomgeving ligt wel degelijk bij de organisatie.
De kern voor HR
Werkelijke bespreekbaarheid blijkt niet uit een campagneposter, maar uit wat er gebeurt nadat iemand iets deelt. Wordt de informatie zorgvuldig behandeld? Blijft de medewerker als ambitieus en capabel gezien? Volgt er een passende route naar ondersteuning? Pas wanneer medewerkers daarop kunnen vertrouwen, hoeft strategisch verbergen niet langer de veiligste keuze te lijken.
Bronnen bij dit artikel TNO 2025 Hormoongerelateerde gezondheidsklachten bij vrouwen de impact op werk; Schoep et al BMJ Open 2019; Schoep et al American Journal of Obstetrics and Gynecology 2019; NVAB Richtlijn Overgang en Werk 2026.
Onderzoeksnoot: de gevonden verbanden bewijzen niet dat hormoongerelateerde klachten rechtstreeks leiden tot minder loopbaankansen. Ze laten wel zien dat vrouwen met regelmatige klachten vaker beperkingen, terugtrekgedrag en een minder positief loopbaanperspectief rapporteren.
